Theo ESPN, ở vòng 31 Premier League, Man City thắng Man United 1-0 trên sân khách, bàn của Haaland bị công nhận sai vì VAR không nhận ra Enzo Fernandez việt vị. Tranh cãi này lần nữa đẩy VAR lên miệng sóng. ESPN viết rằng bóng đá nên đưa vào cơ chế “ném cờ đỏ” giống NFL, để HLV có thể ngay trên sân thách thức những tình huống tranh cãi.

Khi dư âm Man City thắng Man United 1-0 trên sân khách còn nóng, đoạn âm thanh quyết định của trọng tài VAR Matt Donohue và trợ lý VAR Blake Antrobus được công bố thứ Ba tuần này. Bản ghi 2 phút 29 giây cho thấy rõ: môn bóng đá đã tới lúc học NFL, quần vợt và cricket, đưa cơ chế thách thức cho bên chịu sai sót thảm họa.

Thôi được, chữ “thảm họa” nhìn trên toàn cục có thể hơi phóng đại. Nhưng sau khi công nhận bàn sai — cơ quan trọng tài Pro Ref trong vòng ba giờ sau còi hết trận đã thừa nhận công khai rằng tổ VAR sai vì không nhận ra tiền vệ Man City Enzo Fernandez đang đứng việt vị — hệ quả chuyên môn của sai sót này có thể rất lớn.

Nếu Man City cuối cùng vô địch Premier League hơn một hoặc hai điểm, bàn lẽ ra không được tính ấy sẽ mang tính quyết định. Nếu HLV Man United Michael Carrick không chặn được khởi đầu giải tồi tệ nhất trong 34 năm của CLB, ông có thể mất ghế, và có thể chỉ bàn của Haaland cùng phần tiêu cực cộng dồn từ thất bại ấy như một nguyên nhân.

Thế nhưng, nếu lúc ấy Carrick có thể ngay lập tức thách thức, chỉ ra Fernandez việt vị, sai sót VAR gây tranh cãi nhất Premier League ấy vốn có thể được sửa trong vài giây và xóa khỏi sổ. Chỉ có điều, bóng đá không có cơ chế thách thức.

HLV NFL có thể ném cờ đỏ vào sân để thách thức một số khâu phán quyết. Ở cricket, đội trưởng có 15 giây để chất vấn quyết định họ cho là sai, quần vợt cũng có cơ chế tương tự. Thách thức thất bại sẽ bị phạt — ở NFL đội mất một lần tạm dừng, mọi môn kiểu này mỗi trận chỉ được số lần cố định. Khi VAR liên tục chứng tỏ mình không phải lưới bảo vệ hoàn hảo, thời điểm trao cơ chế thách thức cho HLV chắc chắn đã chín.

VAR được đưa vào World Cup 2018 nhằm loại những quyết định đầy tranh cãi, sai hoặc khó giải thích của tổ trọng tài trên sân, những quyết định đôi khi chính là then chốt thắng thua. Đưa nó vào là để cầu thủ phạm lỗi lọt mắt trọng tài nhanh chóng bị trừng phạt công bằng, hoặc trong một số trường hợp lật những quyết định thẻ đỏ sai.

Đó là bản thiết kế lý tưởng của VAR — biến nó thành van an toàn tối hậu, để những chuyện như “Bàn tay Chúa” của Diego Maradona trước Anh ở World Cup 1986 chỉ còn là ký ức của thời kỹ thuật chưa sửa được sai sót. Thế nhưng bàn của Man City trước Man United tại Old Trafford không phải trường hợp đơn lẻ VAR không làm tròn việc.

Tháng 10/2023, bàn của Luis Diaz cho Liverpool trước Tottenham bị thổi việt vị sai, đội Anfield nhận lời xin lỗi vì VAR Darren England và trợ lý Dan Cook mắc “sai sót con người nghiêm trọng”. Tám tháng trước, Arsenal cũng nhận lời xin lỗi của PGMOL (nay đổi tên Pro Ref) sau khi VAR Lee Mason mắc “sai sót con người”, để Ivan Toney gỡ hòa cho Brentford. Mason không kiểm tra đúng hướng dẫn việt vị rồi vẫn công nhận bàn.

Điều ấy có lẽ khiến Man United thấy đau đớn quen thuộc, vì Donohue và Antrobus thậm chí không hỏi lấy một lần: Fernandez đang tranh bóng, hay đang chắn đường phá bóng của hậu vệ Man United Lisandro Martinez. Nếu tổ VAR thực thi đúng luật việt vị, bàn ấy phải bị hủy.

Trong từng sự việc trên — và từ khi Premier League đưa VAR vào mùa 2019-20 thì tình huống kiểu này còn nhiều hơn — nếu bên bị xử sai được quyền khiếu nại, vấn đề đã được giải quyết nhanh và thỏa đáng.

Vậy Premier League để HLV thách thức quyết định VAR giữa trận khả thi hay khả năng tới mức nào? Trước hết, thay đổi cấp tiến như vậy phải được FIFA và IFAB duyệt, nên Premier League không thể tự quyết, dù với tư cách giải giàu và mạnh nhất thế giới, họ có lẽ “xoay xở được”.

Người phản đối có thể nói đây lại là lần rời xa truyền thống, nhưng mọi môn thể thao đều tiến hóa, chỉ vì chuyên gia cũ kỹ luôn nhắc “cả mùa thiệt hơn được hơn rồi cũng cân” mà mặc sai sót xảy ra thì không phải lập luận thuyết phục. Một số người, gồm cựu thủ môn Man United Schmeichel, kêu gọi bỏ hẳn VAR, nhưng đó là ngõ cụt.

Dù có đủ thứ khiếm khuyết, VAR vẫn giúp phần lớn tình huống lớn được thổi đúng. Việc cần giải quyết chỉ là những sai rõ ràng, và để HLV mỗi trận có một hoặc hai quyền khiếu nại — HLV NFL mỗi trận ít nhất hai lần thách thức, nếu trong hai lần đầu có một lần thành công còn được lần thứ ba — sẽ là một bước tiến.

Điều này có gây thêm chậm trễ không? Có lẽ có, nhưng như World Cup hè này cho thấy, FIFA không phản đối mỗi hiệp một lần tạm dừng uống nước ba phút. Chủ nhật cuộc thảo luận VAR quanh bàn Haaland kéo 149 giây, nếu đổi lấy kết quả đúng thì thêm một phút cũng gần như chẳng thành vấn đề.

Có lẽ đội phải thêm một chuyên gia luật thi đấu trên ghế dự bị vốn đã chật — HLV và cầu thủ thường không nắm luật toàn diện như lẽ ra phải vậy. Dù vậy, như mớ loạn VAR Chủ nhật cho thấy, đôi khi chính trọng tài cũng không vận dụng đúng luật.

Dù sao, đừng rút thẻ đỏ cho VAR, hãy đưa cờ đỏ vào sân.

Cập nhật: 2026-09-17 13:33